Felix Klein
Richard Feynman'ın Cargo Cult Science'ını okuduysanız,
onun, uzmanların (bu bağlamda fizikçilerin) hala bir çok
şeyi bilmediklerine inandığını da bilirsiniz. Bu
bilinmeyenlerden birisi onun sık sık bütün
meslektaşlarına bahsettiği esrarengiz 137 sayısıdır.
İnce-yapı sabitinin değeri (gerçek değeri 1/137) olan bu
sayı olarak tanımlanır. Burada q elektronun yükü, h
Planck sabiti, c ışık hızı ve e0 (permittivity of free
space) bir sabittir.
Aslında bu sayı bir elektronun bir foton soğurma
olasılığı temsil eder. Ancak, bu sayı fiziğin üç ana
bölümünü birbiriyle ilişkilendirmesi nedeniyle daha
önemlidir: Yukarıdaki bağıntıdan da görülebileceği gibi,
elektronun yükü şeklinde elektromagnetizm, ışık hızı
şeklinde relativite ve Planck sabiti şeklinde quantum
mekaniği.
1900'lerin başlarından beri fizikçiler bu sayının GUT'un
(Grand Unified Theory = Büyük Birleşik Teori) tam
kalbinde olduğunu düşündüler. GUT elektromagnetizm,
quantum mekaniği ve özellikle relativite arasında ilişki
kuracaktı. Ancak fizikçiler henüz 137 ile evrendeki
diğer herhangi bir fiziksel yasa arasında herhangi bir
link kuramadılar.
Böyle önemli bir denklemin p gibi önemli bir sayı
vereceği beklendi, fakat öyle olmadı. Aslında bu sayıyla
herhangi bir şekilde ilişkili tek şey büyük fizikçi
Wolfgang Pauli'nin öldüğü odanın numarasıydı: 137.
O halde, ne zaman bilimin keşfedilebilecek her şeyi en
sonunda keşfettiğini düşünürseniz. Richard Feynman'ı ve
137 sayısını hatırlayın.
Dünyanın en eski bilmecesi
Her birinde yedi kedi bulunan yedi ev var. Her kedi yedi
fare öldürür. Her fare yedi buğday başağı yerdi. Her
buğday başağında yedi buğday tanesi bulunuyordu.
Bunların hepsi kaç tanedir?
Bu soru Rhind papirüsünün 79. sorusudur. İskoçyalı
Mısırbilimci A Henry Rhind tarafından 1858'de Luxor'da
satın alındığı için onun adıyla isimlendirilen bu
papirüs, antik Mısır matematiğinin en zengin kaynağıdır.
MÖ 1650'lerde kaleme alınmış olan papirüs yaklaşık 5.5 m
boyunda ve 33.5 cm eninde olup her iki yüzü yazılıdır.
Papirüsün yazarı Ahmes onu kendisinden 200 yıl önce
yazılmış olan bir kaynaktan kopya ettiğini belirtiyor.
Öyleyse Rhind papirüsünün orijinali aynı periyotta
yazılmış olan ve yine Mısır matematiğinin ünlü bir diğer
kaynağı olan Moskova papirüsüdür (MÖ 1850'ler).
Ahmes'ten yaklaşık 2800 yıl sonra Fibonacci'nin Liber
Abaci'sindeki (1202) şu soruya ne demeli?
Yedi yaşlı kadın Roma'ya gidiyordu. Her kadının yedi
katırı vardı. Her katırda yedi heybe ve her heybede yedi
ekmek vardı. Her ekmekte yedi bıçak ve her bıçağın yedi
kını vardı. Bunların hepsi kaç taneydi?2
Benzerlik öylesine bariz ki insan, "acaba bu soru
izleyemediğimiz bir yoldan Rhind papirüsünün doğrudan
torunu muydu?" diye sormadan edemiyor. Belki de değil;
çünkü geometrik serilerin ve 7 rakamının esrarlı ve
büyüleyici cazibesi insanlara böyle bir soruyu farklı
zamanlarda keşfettirmiş olabilir. Ayrıca bu rakam
Mısırlılar için kolayca kullanılmaya elverişliydi, çünkü
onlar arkaya arkaya iki kat alarak çarpabiliyorlardı ve
7 = 1 + 2 + 4. Bütün bu faktörleri üst üste koyarsak,
doğal olarak diğer bilmeceleri de keşfederiz:
As I was going to St Ives,
I met a man with seven wives.
Every wife had seven sacks,
Every sack had seven cats,
Every cat had seven kits;
Kits, cats, sacks and wives,
How many were going to St Ives?
Ben St Ives'e giderken,
Yedi karılı bir adama rastladım.
Her kadının yedi torbası vardı,
Her torbada yedi kedi.
Her kedinin de yedi yavrusu vardı.
Yavrular, kediler, torbalar ve kadınlar,
Kaç kişi St Ives'a gidiyordu?
Bu mani 18. yüzyıl Anne Kaz koleksiyonlarında bulunuyor.
Yoksa bu da mı Rhind papirüsünden ve Fibonacci'den
geliyor?
7 + 72 + 73 + 74 + 75 = 19,607.
7 + 72 + 73 + 74 + 75 + 76 = 137,256.
Bir kişi (ben), diğerleri St Ives'dan dönüyordu.
